سیدمحمد ظمانی: کارشناس ارشد مدیریت دولتی (تحول)
استان سمنان، با گسترهای وسیع و تنوعی چشمگیر در اقلیم و فرهنگ، مجموعهای گرانبها از ظرفیتها را در خود جای داده است که میتواند نقشه راهی برای توسعه پایدار و متوازن آن، بهویژه در مواجهه با چالشهای جدی نظیر کمبود آب و محدودیتهای بخش کشاورزی و صنعت سنتی، ترسیم نماید. تمرکز بر قابلیتهای گردشگری در ابعاد گوناگون، همراه با تقویت زیرساختهای علمی و فناوری، میتواند پیشران اصلی این تحول باشد.
گردشگری سلامت:
شفابخشی در دل طبیعت و تخصص سمنان با دارا بودن چشمههای آب معدنی و آب گرم متعدد با خواص درمانی اثباتشده، نظیر چشمه آب گرم سمنان و سایر نقاط مستعد، پتانسیل قابل توجهی برای جذب گردشگران سلامت دارد. آب و هوای خشک و ویژگیهای اقلیمی برخی مناطق استان نیز میتواند در توسعه “اقلیمدرمانی” مورد توجه قرار گیرد. ایجاد و توسعه زیرساختهای اقامتی و درمانی مکمل در جوار این مواهب طبیعی، همراه با معرفی تخصصی آنها، میتواند سمنان را به قطبی در این حوزه تبدیل کند.
طبیعتگردی:
از سکوت کویر تا خنکای جنگل ابر تنوع اقلیمی استان، از جاذبههای منحصربهفرد آن است. گستره وسیع پارک ملی کویر با چشماندازهای بیبدیل، تپههای ماسهای، حیات وحش خاص کویری و آسمان پرستارهاش، مقصدی ایدهآل برای کویرنوردان، علاقهمندان به سافاری و رصدگران نجوم است. در سوی دیگر، جنگل ابر شاهرود با اقیانوسی از ابرها در ارتفاعات، پدیدهای نادر و شگفتانگیز است که طبیعتگردان بسیاری را به سوی خود میکشاند. مناطق حفاظتشده متعدد، غارها، تنگهها و کوهستانهای مرتفع استان نیز هر یک بهتنهایی ظرفیتی برای توسعه انواع مختلف اکوتوریسم و گردشگری ماجراجویانه محسوب میشوند.
میراث فرهنگی و تاریخی:
سفر به ژرفای تاریخ ایران استان سمنان، به واسطه قرارگیری در مسیر تاریخی جاده ابریشم، گنجینهای از یادمانهای تاریخی و فرهنگی را در خود نهفته دارد. کاروانسراهای متعدد و باشکوهی چون کاروانسرای شاه عباسی سمنان و آهوان، مساجد تاریخی با معماری منحصربهفرد مانند مسجد تاریخانه دامغان (از کهنترین مساجد ایران) و مسجد جامع سمنان، شهرهای باستانی با بافتهای تاریخی ارزشمند، بازارها و خانههای قدیمی، هر یک روایتگر بخشی از تاریخ و تمدن غنی این سرزمین هستند. معرفی این آثار، مرمت و احیای آنها، و ایجاد مسیرهای گردشگری فرهنگی میتواند جریانی پایدار از گردشگران داخلی و خارجی را به همراه داشته باشد.
گردشگری ورزشی و هنری:
تلفیق هیجان و اصالت پتانسیلهای ورزشی استان، بهویژه در رشتههای مرتبط با طبیعت کویری و کوهستانی (مانند اتومبیلرانی و موتورسواری در کویر، کوهنوردی، سنگنوردی و دوچرخهسواری کوهستان) قابل توجه است. همچنین، هنرهای سنتی و صنایع دستی استان نظیر گلیمبافی، سفالگری و قلمکاری، میتواند زمینه را برای برگزاری جشنوارههای هنری، کارگاههای آموزشی و جذب گردشگران علاقهمند به هنر و فرهنگ اصیل ایرانی فراهم آورد.
مرکز همایشها و آموزشهای تخصصی:
بستری برای تبادل دانش موقعیت جغرافیایی مناسب استان و دسترسی نسبتاً آسان از نقاط مختلف کشور، همراه با ایجاد و تقویت زیرساختهای اقامتی و سالنهای همایش مجهز، میتواند سمنان را به مرکزی برای برگزاری سمینارهای ملی و بینالمللی و همچنین دورههای آموزشی تخصصی و کشوری تبدیل کند. این امر نه تنها به رونق اقتصادی کمک میکند، بلکه موجب ارتقای سطح علمی و فرهنگی استان نیز خواهد شد.
شرکتهای دانشبنیان و پارک علم و فناوری:
پیشران نوآوری و اقتصاد دیجیتال در عصر اقتصاد دیجیتال، نقش شرکتهای دانشبنیان، بهویژه در حوزههایی چون هوش مصنوعی و تولید محتوای دیجیتال، بسیار پررنگ است. استان سمنان با حمایت از این شرکتها و تقویت پارک علم و فناوری خود، میتواند به قطبی برای نوآوری و کارآفرینی تبدیل شود. این شرکتها میتوانند در توسعه سایر بخشها، از جمله گردشگری (مثلاً از طریق تولید محتوای جذاب برای معرفی جاذبهها، ایجاد پلتفرمهای رزرو هوشمند، و کاربرد هوش مصنوعی در تحلیل دادههای گردشگران) نیز نقش مؤثری ایفا کنند. پارک علم و فناوری استان میتواند با ایجاد فضای مناسب برای رشد استارتاپها و تسهیل ارتباط صنعت و دانشگاه، به توسعه اقتصادی پایدار کمک شایانی نماید.
چالشها و راهکارها:
توسعه در گرو برنامهریزی علیرغم تمامی این ظرفیتها، چالشهایی نیز فراروی توسعه استان قرار دارد. کمبود آب، یک چالش بنیادین است که لزوم حرکت به سمت صنایع و فعالیتهای کمآببر مانند گردشگری و فناوریهای نوین را دوچندان میکند. توسعه زیرساختهای حملونقل (بهویژه ریلی و هوایی)، بهبود امکانات اقامتی و پذیرایی، آموزش نیروی انسانی متخصص در حوزه گردشگری و فناوری، بازاریابی و تبلیغات مؤثر در سطح ملی و بینالمللی، و تسهیل فرآیندهای سرمایهگذاری از جمله اقداماتی است که باید بهطور جدی پیگیری شود.
در نهایت، استان سمنان با تکیه بر این ظرفیتهای متنوع و با برنامهریزی دقیق و سرمایهگذاری هوشمند، میتواند بر چالش کمبود آب فائق آمده و مسیر توسعه کشاورزی و صنعت سنتی خود را با الگوهای نوین و پایدار گردشگری و فناوری جایگزین سازد و به استانی توسعهیافته و الگو در سطح کشور تبدیل شود.