سیدمحمد ظمانی ـ کارشناس رسانه
این روزها سریالهای شبکه نمایش خانگی به دلیل دسترسی آسان و تنوع موضوعی، مخاطبان زیادی را به خود جذب کرده است. با این حال، برخی از این آثار با عبور از خطوط قرمز اخلاقی، نگرانیهایی را در جامعه و میان منتقدان برانگیختهاند.
موضوعاتی مانند نمایش استعمال دخانیات (به ویژه توسط بانوان) روابط آزاد میان زن و مرد، دوستیهای نامتعارف جوانان و شوخیهای زننده، از جمله مواردی هستند که در برخی سریالها به وفور دیده میشوند و با هنجارهای فرهنگی جامعه ما همخوانی ندارند.
یکی از چالشهای اصلی در این زمینه، نحوه نظارت سازمان تنظیم مقررات رسانههای صوت و تصویر فراگیر (ساترا) بر این تولیدات است. در حالی که ساترا وظیفه نظارت بر محتوای رسانههای دیجیتال را بر عهده دارد، به نظر میرسد در برخی موارد، این نظارت کافی و مؤثر نبوده و شاهد پخش آثاری هستیم که به راحتی از خطوط قرمز اخلاقی عبور میکنند.
برای مثال، برنامه «جوکر» که در ابتدا با استقبال خوبی مواجه شد، به تدریج به دلیل شوخیهای زننده و بعضاً غیراخلاقی، مورد انتقاد قرار گرفت. این برنامه نشان داد که صرفِ وجودِ سرگرمی و خنداندن مخاطب، نمیتواند توجیهی برای نادیده گرفتن ارزشهای اخلاقی باشد.
سریال «زخم کاری» نیز از جمله آثاری است که با نمایش خشونت زیاد و روابط پیچیده و بعضاً نامتعارف، واکنشهایی را در پی داشت، این سریال اگرچه از نظر هنری و ساختار داستانی، مورد توجه قرار گرفت، اما نمایش برخی صحنهها و روابط، با اصول اخلاقی جامعه سازگار نبود.
مسئله استعمال دخانیات توسط بانوان نیز به یکی از موارد پرتکرار در سریالهای نمایش خانگی تبدیل شده است. نمایش این صحنهها، به نوعی قبح این عمل را در جامعه کاهش میدهد و میتواند تأثیرات منفی بر نگرش جوانان داشته باشد.
همچنین، نمایش روابط آزاد میان زن و مرد و دوستیهای نامتعارف جوانان، بدون در نظر گرفتن پیامدهای آن، میتواند منجر به ترویج الگوهای رفتاری نامناسب در جامعه شود.
مشکلات اخلاقی سریالهایی مانند “زخم کاری” و “جوکر” میتواند معطوف به موضوعات متعددی باشد. در “زخم کاری”، که بر اساس رمانی به همین نام ساخته شده، ممکن است به مسائلی مانند خشونت، توطئهچینی و خیانت پرداخته شود، این موضوعات میتوانند بحثبرانگیز باشند زیرا به نحوی ارزشهای اخلاقی جامعه را به چالش میکشند.
از طرف دیگر، “جوکر” که به یک برنامه رقابتی تلویزیونی اشاره دارد، ممکن است به موضوعاتی مانند رقابت ناسالم، فشار روانی بر شرکتکنندگان، یا نمایش رفتارهای غیر اخلاقی به دلیل رقابت اشاره کند، این نمایش میتواند نگرانیهایی در مورد تاثیرات منفی بر مخاطبان، به ویژه نوجوانان، ایجاد کند.
مسائل اخلاقی در هر دو سریال میتواند منجر به بحثهایی درباره چگونگی نمایش و تاثیر این موضوعات بر جامعه و مخاطبان شود. مخاطبان و منتقدان ممکن است نظرات متفاوتی درباره اینکه آیا این سریالها قوانین اخلاقی را رعایت میکنند یا نه داشته باشند. توجه به این بحثها و بازتابهای آنان میتواند به درک بهتر اثرات فرهنگی و اجتماعی این نوع سریالها کمک کند.
به نظر میرسد ساترا باید با جدیت بیشتری بر محتوای سریالهای نمایش خانگی نظارت کند و از پخش آثاری که به طور آشکار از خطوط قرمز اخلاقی عبور میکنند، جلوگیری کند. همچنین، لازم است سازندگان این آثار نیز با درک مسئولیت اجتماعی خود، از تولید محتوایی که با ارزشهای اخلاقی جامعه در تضاد است، پرهیز کنند.
در نهایت، میتوان گفت که سریالهای نمایش خانگی با وجود پتانسیل بالا برای ارائه محتوای جذاب و آموزنده، نیازمند نظارت دقیقتر و توجه بیشتر به اصول اخلاقی هستند تا بتوانند به جای تهدید، به فرصتی برای ارتقای فرهنگ جامعه تبدیل شوند.