در دل کویر طرود، جایی میان سکوت کوههای سنگی و رد کامیونهای خاکستری، ثروتی نهفته است که میتوانست پایانی بر فقر و محرومیت طرود از جاده ومرگ گرفته تا آب و مدرسه ودرمان و سوخت و گازرسانی باشد؛ اما امروز نامش با ابهام، قاچاق و هرجومرج گره خورده است.
معدن سیلیستین طرود، یکی از مرغوبترین معادن سیلیستین ایران، در میان واگذاریهای غیرشفاف، مزایدههای لغوشده و برداشتهای غیرمجاز سرگردان است؛ گنجی ملی که هنوز مشخص نیست سهم مردم از آن چیست!
گزارش میدانی «ندای شاهوار» از معدن سیلیستین، روایتی است از وعدههایی که هرگز عملی نشد و پرسشهایی که هنوز بیپاسخ ماندهاند:
• این نوشتار بر مبنای مستندات رسیده و گفتگوهایی است که با افراد مطلع و مسئول در این حوزه صورت گرفته است
معدن سیلیستین طرود شاهرود، یکی از غنیترین و مرغوبترین ذخایر سیلیستین کشور، سالهاست گرفتار چرخهای از برداشتهای غیرمجاز، واگذاریهای مبهم و ضعف نظارت قانونی است.
به گفته کارشناسان، ایران حدود پنج میلیون تن ذخیره سیلیستین دارد و بخش قابلتوجهی (۹۰ درصد) از آن در تودههای مشابه منطقه طرود نهفته است؛ با این حال، هنوز بخش عمدهای از این ذخایر بهطور رسمی ثبت و ساماندهی نشدهاند.
سابقه برداشتهای غیرمجاز
طی چهار سال گذشته، بخش زیادی از استخراج در معدن طرود بهصورت غیرقانونی انجام شده است، منابع محلی میگویند حدود ۸۰ تا ۱۰۰ هکتار از محدوده معدن دچار حفاریهای غیرمجاز است و ارزش برداشتهای انجامشده در این مدت، نزدیک به دو هزار میلیارد تومان برآورد میشود.
در سال ۱۴۰۳ با هدف ساماندهی وضعیت، مزایدهای رسمی برگزار شد و پیمانکار منتخب (با طی فرایند قانونی) طبق تفاهمنامهای با مجمع خیرین بسیج سازندگی استان سمنان متعهد شد ۳۰درصد از سود خالص را برای محرومیتزدایی و ۲۰ درصد دیگر را برای توسعه زیرساختهای منطقهای اختصاص دهد. زیر ساخت هایی که با این ۵۰ درصد منابع حاصل از فروش این ماده گرانبها می توانست به محرومیت های زیرساختی وگره های کور چندین ساله طرود (مانند آب پایدار، زیرساخت آموزشی، آزمایشگاه طبی و…) پایان ببخشد.
خرید و انباشت قانونی سنگ
در مقطعی دیگر، پیمانکار با مجوز شورای تأمین شهرستان شاهرود اقدام به خرید سنگ مذکور از مردم کرد و در این فرآیند، بیش از شش هزار تن سنگ خریداری و در انبارهای شهرداری شاهرود ذخیره شد، که تمام مراحل این اقدام با ثبت رسمی و تعیین حقوق دولتی انجام گرفت و بهصورت مستقل از مزایده اولیه بود.
اما با وجود استقرار پیمانکار با تمام چالشهای محلی در نهایت، سازمان صنعت، معدن و تجارت استان (صمت) بدون توضیح شفاف، مزایده را باطل کرد و در پی آن، بهرهبرداری از معدن به سازمان همیاری شهرداریهای استان سمنان بدون تشریفات واگذار شد؛ اقدامی که هنوز جزئیات و مبانی قانونی آن مشخص نیست و مسئولان نیز در این خصوص پاسخ قانع کننده تا کنون نداده اند.
با وجود شفافیت مالی و استقرار پیمانکار در تیرماه سال جاری، ابطال ناگهانی مزایده، موجب بلاتکلیفی پیمانکار و ابهام در سرنوشت فعالیتها شد.
پس از آن درصد قابل توجهی از معدن به سازمان همیاری شهرداری ها سپرده شد و هنوز قسمت مردمی آن که مطالبه مردم منطقه بوده مشخص نشده و از منافع معدن منتفع نشده اند.
مواضع مسئولان استانی و پرسش های بی پاسخ
یادگار احمدی مدیرکل صنعت، معدن و تجارت استان سمنان در گفتوگو با خبرنگار ندای شاهوار اعلام کرد:
مجوز برداشت محدود به سازمان همیاری ها با مصوبه شورای معادن صادر شده و همه فعالیتها قابل رصد است و هدف اصلی از این اقدام، محرومیتزدایی از منطقه طرود و توسعه اقتصادی شهرستان شاهرود است.
وی تأکید کرد: در گذشته برداشتهای غیرقانونی متعددی در منطقه صورت گرفته، اما اکنون تمام اقدامات تحت نظارت استانداری انجام میشود.
علیرضا شائینی فرمانده نیروی انتظامی شهرستان شاهرود نیز گفت: در مقطعی این معدن رها شده بود و همین موضوع زمینه سوءاستفاده را فراهم کرد، اما اکنون با ورود سازمان همیاری، نظم بیشتری در استخراج و انتقال مواد معدنی ایجاد شده است.
• ما اطلاعات موثقی از حجم برداشت های غیرمجاز از ابتدا تا کنون و درخد فاصل زمانی تغییرات واگذاری این معدن نداریم ولی کماکان با اخبار برداشت غیرمجاز و حتی خرید و فروش این سنگ در بستر فضای مجازی مواجه هستیم.
با وجود تماسهای مکرر خبرنگار ندای شاهوار، مدیر سازمان همیاری شهرداریهای استان تاکنون پاسخی درباره جزئیات واگذاری و نحوه اجرای طرحهای محرومیتزدایی ارائه نکرده است.
نماینده مردم شاهرود و میامی در مجلس نیز در پاسخ کوتاهی اعلام کرد: موضوع واگذاری معدن مربوط به تصمیم استانداری محترم است.
قوه قضاییه؛ برخورد با بهرهبرداران غیرمجاز
رئیسکل دادگستری استان سمنان در دومین جلسه شورای حفظ حقوق بیتالمال گفت: برخورد قاطع با بهرهبرداران غیرمجاز از معدن سیلیستین طرود در دستور کار دستگاه قضایی استان است.
وی افزود: اگرچه اقداماتی برای ساماندهی انجام شده، اما کافی نبوده و همچنان برداشتهای غیرقانونی مشاهده میشود و دادستان شاهرود مأمور رسیدگی فوری به این موضوع است و در صورت احراز تخلف، با متخلفان طبق قانون برخورد خواهد شد.
حجت الاسلام والمسلمین اکبری تأکید کرد: ۱۵ درصد از درآمدهای حقوق دولتی باید به استان اختصاص یابد تا صرف طرحهای عمرانی شود و در هفتماهه نخست سال، حدود ۱۷۵ میلیارد تومان حقوق دولتی از معادن استان وصول شده است.
• نکته حائز اهمیت در این خصوص میزان سهم محرومیت زدایی منطقه طرود که در گذشته ۵۰ درصد بود است که درحال حاضر با ابهام مواجه است.
آیا هزینه کرد از محل این معدن با اولویت منطقه طرود و شهرستان شاهرود است یا بند و تبصره ای در این مورد وجود ندارد و بهره بردار می تواند فارغ از درصد قانونی حقوق دولتی سودحاصل را در موارد دیگری در استان هزینه نماید؟
• با این میزان برداشت از این معدن حجم انبوهی از ذخایر انباشته شده سلیس مبلغی به دست خواهد آمد که می توانست در این مدت چهارسال جاده مرگ (جاده طرود) را بازسازی کند یا کمک بزرگی به دولت برای تامین اعتبار این جاده کند که شاهد پرپر شدن عزیزان خانواده ها در این مسیر نباشیم.
دیدگاه اهالی و موثران محلی
جمعی از مؤثران دهستان طرود معتقدند واگذاری جدید معدن، نهتنها به شفافیت منجر نشده، بلکه زمینه تضییع حقوق بیتالمال و منافع ملی را فراهم کرده است.
به گفته آنها، اقدامات فعلی هنوز نتوانسته معدن را به مسیر قانونی و پایدار بازگرداند و همچنان برداشتهای غیرمجاز و ابهام در قراردادها ادامه دارد.
سخنان پراکنده و غیرموثقی هم درخصوص انتقال غیرمجاز سیلیستین توسط افرادی خاص به اقصی نقاط کشور از شرق کشور تا بندرعباس و ترکیب این ماده به خلوص بالا در معادن دیگر وفروش با ارزش افزوده بیشتر توسط معدن داران خارج از استان وجود دارد که احتمالا به گوش مسئولان هم رسیده است وجا دارد از برداشت غیرقانونی ذره ذره این طلای سفید از خاک طرود و استان جلوگیری شود.
پرسشهای بیپاسخ
با وجود اهمیت اقتصادی و اجتماعی معدن سیلیستین طرود، ابهامات متعددی همچنان باقی است و دو پرسش کلیدی که بیپاسخ ماندهاند عبارتاند از:
۱. چرا پیمانکار پیشین که متعهد به اختصاص نیمی از درآمد معدن برای توسعه منطقه بود، کنار گذاشته شد؟
۲. سازمان همیاری شهرداریها دقیقاً بر چه مبنایی و با چه سازوکاری مسئول بهرهبرداری از معدن شده است؟
گزارش میدانی نشریه ندای شاهوار نشان میدهد معدن سیلیستین طرود با وجود ارزش اقتصادی بالا، همچنان گرفتار چرخهای از ابهام، ضعف مدیریتی و نبود شفافیت است.
تا زمانی که اسناد واگذاری، مزایدهها و گزارشهای مالی بهصورت علنی و قابلدسترسی برای افکار عمومی منتشر نشود، احتمال تداوم برداشتهای غیرمجاز و تضییع حقوق بیتالمال همچنان وجود دارد.
شفافیت، پاسخگویی و اجرای دقیق قانون، تنها راه بازگشت این ثروت ملی به مسیر توسعه واقعی منطقه است.
در راستای رسالت رسانه ای و هدف رفع مشکلات مردم مظلوم طرود همچنین جلوگیری از اقدامات غیرقانونی و با توجه به عدم پاسخ دهی یا پاسخ های غیرشفاف برخی مسئولین و مطلعین این حوزه نشریه ندای شاهوار جوان آمادگی دارد در خصوص مطالب مطرح شده پاسخ تکمیلی آنان را منتشر نمایند.
